Powstanie Pawluka () – antyfeudalne i antyszlacheckie powstanie chłopsko-kozackie na Naddnieprzu w 1637 roku, pod wodzą Pawła Pawluka.
Sygnał do powstania dali Kozacy nierejestrowi, którzy w Korsuniu przechwycili artylerię Kozaków rejestrowych i wywieźli ją na Sicz Zaporoską. Powstańczy zagon kozacki bez kłopotów zapuścił się na Naddnieprze. W konsekwencji Paweł Pawluk wydał 12 (22 n. st.) sierpnia 1637 roku uniwersał do Kozaków i czerni, w którym ogłosił się „hetmanem wojska zaporoskiego” i wzywał do powstania.
Hetman Mikołaj Potocki szybko zebrał armię koronną do stłumienia antyfeudalnego powstaniaJerzy Danielewicz, Demokraci polscy, bojownicy o wyzwolenie narodowe i społeczne, 1815-1846. Wyższa Szkoła Nauczycielska w Bydgoszczy, 1971, s. 115.. Pawluk prowadził swe wojska od Czerkas na Moszny, gdzie czekał na niego emisariusz Karpo Skidan z posiłkami. Wbrew nadziejom polskim, Kozakom udało się połączyć i siły kozackie wzrosły niepomiernie. Armia składała się jednak w znacznej mierze z chłopówJerzy Besala, Rewizja nadzwyczajna. Skazy na królach i inne historie. Warszawa 2018, s.184. – wojska niewyćwiczonego, słabo uzbrojonego i skłonnego do paniki. Dlatego zaraz w pierwszym większym starciu – pod Kumejkami (16 grudnia 1637), wojska polskie zwyciężyły Kozaków dowodzonych przez Pawluka i Skidana.