thumb|Kolejne fazy Księżyca obserwowane z półkuli północnej Ziemi. thumb|Kolejne fazy Księżyca obserwowane z półkuli południowej Ziemi. thumb|Pozorny ruch Księżyca po sferze niebieskiej odbywa się z zachodu na wschód z prędkością ok. 13° na dobę. Widok na półkulę północną Ziemi. thumb|Animacja faz Księżyca
Faza Księżyca określa oglądaną z Ziemi część Księżyca oświetloną przez Słońce. Ponieważ Słońce oświetla zawsze (poza zaćmieniami) tylko połowę powierzchni Księżyca, jego fazy są rezultatem oglądania tej połowy pod różnymi kątami spowodowanymi różnymi położeniami Słońca, Ziemi i Księżyca względem siebie.
Wyróżnione fazy nów (numer 1 na ilustracji): obszar zwrócony do Ziemi nie jest oświetlony; kwadra pierwsza (3); pełnia (5): jest wtedy oświetlony cały obszar zwrócony do Ziemi; ostatnia kwadra (7).
Gdy Księżyc jest w pełni, znajduje się po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce. Jego położenie na sferze niebieskiej jest w przybliżeniu przeciwległe do położenia Słońca. Księżyc wówczas znajduje się w kulminacji górnej (góruje) około północy, w kulminacji dolnej zaś (dołuje) – w południe. Natomiast w nowiu położenie Księżyca na sferze niebieskiej jest bliskie położeniu Słońca.