Metamorfoza – w literaturze (oraz kulturze) gruntowna przemiana kogoś, jego sposobu myślenia, postępowania i niekiedy również wyglądu.
Przemiana bohatera jest jednym z najpierwotniejszych tematów występujących w literaturze. Już w starożytności obserwujemy fascynacje nad zmiennością. Motyw metamorfozy często spotykany jest w mitologiach wielu narodów. Występuje również w ludowej baśni, legendzie. Kolejne przemiany bohatera stanowią główny chwyt konstrukcyjny w utworze Metamorfozy Owidiusza oraz wzorującego się na nim Apulejusza (Metamorfozy, albo złoty osioł).
Motyw metamorfoz pojawia się także we współczesnej literaturze. Są to przemiany bohatera złego w dobrego i odwrotnie, przemiany całkowite obejmujące również wygląd, bądź też takie metamorfozy, które polegają na ewoluowaniu bohatera, gdzie jego postawa i poglądy stają się bardziej dojrzałe. Przemiana bohatera jest ilustracją dynamicznej natury człowieka.
Metamorfoza w kulturze masowej Kultura popularna bardzo często eksploatuje motyw przemiany.