Odmiana herbowa – herb różniący się od jego podstawowej wersji.
Odmiany herbowe są charakterystyczne dla heraldyki polskiej, ponieważ w heraldyce innych krajów europejskich, herb jest najczęściej z założenia indywidualizowany dla każdej rodziny, gałęzi rodziny lub nawet poszczególnych jej członków.
W Polsce jednym, niezmienianym herbem mogą posługiwać się liczne, nawet niespokrewnione rodziny. Dlatego powstawanie herbów w wersjach różniących się od podstawowej jest traktowane jako ewenement, i nazywane odmianami herbowymi.
Przyczyny powstawania odmian herbowych są różne: Prawdopodobnie u zarania polskiej heraldyki były próby indywidualizowania herbów poszczególnych członków rodu, ślady tego przetrwały w postaci niektórych odmian herbowych, Udostojnienie herbu przy nadaniach tytułów arystokratycznych. Zmiany wprowadzane w herbie nobilitowanego w przypadku adopcji herbowych. Błędy autorów dawnych herbarzy, uprawomocniane często przez urzędy heroldii. Błędne opisywanie herbów przy legitymacji szlachectwa w heroldiach państw zaborczych przez część szlachty, zwłaszcza szaraczkowej. Niekiedy jako odmiany polskich herbów traktowane są herby pochodzenia obcego, m.in. szlachty indygenowanej w Polsce, w większym lub mniejszym stopniu przypominające stare, rdzennie polskie herby.