1864-1918: między upadkiem powstania styczniowego a odzyskaniem niepodległości thumb|Biblioteka Krasińskich w Warszawie Po upadku powstania styczniowego nastąpiła rusyfikacja życia publicznego w Polsce. Na miejscu zamkniętej w 1869 Szkoły Głównej powstał Cesarski Uniwersytet Warszawski. Język polski usunięty ze szkół, urzędów i sądów przetrwał w literaturze, prasie, kościele, teatrze. Dopiero w roku 1881 na Cesarskim Uniwersytecie utworzono katedrę historii polskiej literatury. W 1905 zmieniono charakter cenzury z prewencyjnego na represyjny.
W okresie Młodej Polski (1890-1918) następuje rozwój idei niepodległościowych i czas tworzenia programów społecznych i politycznych. W tym okresie Warszawa była głównym ośrodkiem polskiego czasopiśmiennictwa: wydawano tu 95% wszystkich pism drukowanych w zaborze rosyjskim. W 1899 powstała Warszawska Kasa Przezorności i Pomocy dla Literatów i Dziennikarzy – zawodowe stowarzyszenie zrzeszające pisarzy.