James Moriarty (IPA: ) – fikcyjna postać z twórczości Arthura Conana Doyle’a, profesor, wybitny matematyk i geniusz zła, nazywany przez autora Napoleonem zbrodni, główny antagonista Sherlocka Holmesa.
Wzmiankowany w pięciu opowiadaniach o Sherlocku Holmesie. Owiany zawsze nimbem tajemniczości, szczegółowe informacje o nim pojawiają się nielicznie w różnych utworach.
Pozycję najgroźniejszego wroga Holmesa zdobył niemal doprowadzając do śmierci detektywa. Poza tym bowiem nie pojawia się szczególnie często w opowiadaniach czy powieściach, a na głównego antagonistę wykreowały go w dużej mierze ekranizacje.
Życiorys Pochodził prawdopodobnie z niezamożnej rodziny z zachodniej Anglii. Jego młodszy brat był zawiadowcą małej stacji kolejowej, drugi z braci, prawdopodobnie również James, pułkownikiem armii brytyjskiej. Conan Doyle przypisuje profesorowi dziedziczne skłonności do przestępstwa, nie wspominając przy tym dokładniej o jego zbrodniczych przodkach.
Od wczesnej młodości objawiał zdolności matematyczne. W wieku 22 lat opublikował traktat matematyczny na temat dwumianu Newtona (A Treatise on the Binomial Theorem), który przyniósł mu europejską sławę.