thumb|Książę Jakub Kettler thumb|Wyspa James w roku 2004 thumb|upright=1.3|Kurlandzkie forty nad rzeką Gambia
Kurlandzka kolonizacja w Gambii – mająca miejsce w połowie XVII wieku u ujścia rzeki Gambii próba stworzenia strategicznych punktów kolonialnych przez Księstwo Kurlandii i Semigalii. Kolonizacja ta okazała się nietrwała z powodu szczupłych zasobów, którymi dysponowali Kurlandczycy i trudnej sytuacji politycznej samej metropolii, jak i z powodu silnej konkurencji mocarstw kolonialnych.
Historia W połowie XVII wieku Jakub Kettler, książę Kurlandii i Semigalii (ówczesnego lenna Rzeczypospolitej, położonego na terenie obecnej Łotwy) planował zwiększyć gospodarcze znaczenie swojego kraju poprzez kolonizację na południowych Karaibach (Nowa Kurlandia na Tobago). Potrzebował do tego dodatkowego posterunku handlowego, skąd czerpałby bogactwa handlowe oraz niewolniczą siłę roboczą. W tym celu wysłał majora Heinricha Focka z dwoma okrętami z ekspedycją nad rzekę Gambia. Jednocześnie kurlandzki poseł Franz Hermami von Puttkammer zabiegał w Hadze o poparcie Stanów Generalnych dla przedsięwzięcia. Wymijająca odpowiedź, jaką uzyskał Kettler, nie zraziła go jednak do dalszych prób realizacji projektu. 26 października 1651 roku Heinrich Fock nabył od tubylczego króla NuimiInne źródła mówią o królestwie Barra (zob. Kołodziejczyk).