Prehistoria thumb|Zasięg kultury grupy olsztyńskiej (VI – VII w.) oraz kultury wcześniejsze: wielbarska i bogaczewska thumb|Zapinki płytowe w stylu gockim z wykopalisk kultury olsztyńskiej (VI – VII w.) thumb|Wykopaliska w osadzie wczesnośredniowiecznej w Lesie Miejskim (VIII – XI w.) Najstarsze ślady obecności człowieka na terenie obecnego Olsztyna prawdopodobnie pochodzą ze środkowej epoki kamiennej, gdy docierała tam ludność łowieckaWskazuje na to berło lub buława z poroża jelenia odkryte w 1938 r. na osiedlu Podgrodzie, zob. zabytek w Wirtualnym Muzeum Warmii i Mazur.. W epoce neolitycznej (młodsza epoka kamienna) pojawiły się narzędzia rolnicze związane z uprawą roli, znajdowane min. nad jez. Ukiel i w Barkwedzie, a ślady najbliższej osady neolitycznej zachowały się w Jarotach. W okresie tym nad górną Łynę dotarła ludność kultury amfor kulistych, a następnie kultury ceramiki sznurowej.