Pierwsze okręty liniowe pojawiły się w II połowie XVII wieku, kiedy to stosowanie nowego szyku okrętów i wzrost siły ognia artylerii okrętowej spowodowały, że możliwe stało się całkowite niszczenie okrętów przeciwnika za pomocą samej artylerii. Podstawowym sposobem walki morskiej przestał być szyk roju prowadzący do abordażu, a w jego miejsce wprowadzono najodpowiedniejszy dla walki artyleryjskiej szyk, w którym okręty płynęły jeden za drugim w linii i prowadziły ogień do linii okrętów przeciwnika z dział, których większość umieszczona była na burtach (bateria burtowa). Taktykę tę nazwano właśnie walką w szyku liniowym. Okręty takie musiały mieć taką samą prędkość i zbliżone uzbrojenie, aby sprawnie wykonywać wspólnie manewry zgodnie z rozkazami okrętu flagowegoŠtefan Gulaš: Żaglowce, Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1985, , s. 154. W tym celu okręty w głównych flotach dzielono na kilka klas; okręty najsilniejszych klas, zdolne do walki w linii, nazywano "okrętami linii" (ang. ship of the line), skąd powstała nazwa "okręt liniowy" lub "liniowiec". Konstrukcyjnie stanowiły ewolucję galeonów. Były to drewniane okręty żaglowe o wyporności do 2500 ton.