Numerus clausus (z łac. „zamknięta liczba”) – zasada ograniczania liczby studentów uniwersytetów, motywowana przyczynami politycznymi lub czysto praktycznymi, stosowana zarówno w okresie międzywojennym, jak i po II wojnie światowej. Stosowano ją w Polsce, Rosji, Stanach Zjednoczonych, Niemczech, na Węgrzech i w Rumunii.
W okresie międzywojennym w Europie Wschodniej i Środkowej, w tym i w Polsce, zasada numerus clausus odnosiła się przede wszystkim do kandydatów pochodzenia żydowskiego i była stosowana w praktyce w ramach polityki antysemickiej.
W Niemczech, Brazylii i bardzo wielu innych krajach zasada ta stosowana jest do dzisiaj, przeważnie w celu politycznej dyskryminacji pozytywnej.
Kraje stosujące prawne ograniczenia Rosja W Rosji zasada numerus clausus została wprowadzona w 1887 roku i stwierdzała, że Żydzi mogą stanowić nie więcej niż 10% studentów w miastach, gdzie wolno im było mieszkać, ale już tylko 3% w Moskwie i Petersburgu. Ograniczenia te usunięto po Rewolucji Październikowej.
Węgry Na Węgrzech numerus clausus wprowadzono w 1920 roku, za rządów Pála Telekiego, w okresie gwałtownego wzrostu nastrojów antysemickich. Żydzi mogli stanowić jedynie 6% studentów, gdy przed I wojną światową aż 30%. Ograniczenia złagodzono w 1928 roku.