Pałuki, ziemia pałucka (, ) – region etnograficzny w Polsce, położony w północno-wschodniej części Wielkopolski, nad południowym i zachodnim brzegiem Noteci.
Pałuki są utożsamiane z powiatem kcyńskim z czasów I Rzeczypospolitej, który wchodził w skład województwa kaliskiego.
Nazwa Termin Pałuki wywodzi się prawdopodobnie od wyrazu łuk, łęk, łęg, oznaczającego trawiastą nizinę pomiędzy gruntami ornymi, lub od łukowatego kształtu niewielkich, ale wszechobecnych w tym rejonie wzniesień. Nazwa regionu pojawia się w zapiskach historycznych 23 listopada 1335 roku, gdzie występuje w formie PalukacensiA.M. Wyrwa, Pałuki – nazwa i terytorium w świetle źródeł i literatury, Studia i Materiały do Dziejów Pałuk, 1989, t. 1, s. 1.. Przez cały wiek XIV sama nazwa przybiera rozmaite formy. Od długiej, analogicznej do tej odnotowanej po raz pierwszy (Palukacensi, Palucensi, Palucacensi) do tych krótkich, występujących znacznie częściej – Paluky, Paluki, Paluke, Paluka, Paluca – pojawiających się przy określeniach rodowych konkretnych osób.
Od nazwy ziemi pochodzi również nazwa rodu szlacheckiego Pałuków.