Ze względu na środowisko życia plankton dzieli się na: słodkowodny jeziorny (limnoplankton) stawowy (heleoplankton) kałużny (telmatoplankton) rzeczny (potamoplankton) słonowodny (haloplankton).
Wyróżniane są następujące kategorie wielkości organizmów planktonowych: femtoplankton (< 0,2 μm – głównie wirusy) pikoplankton (0,2–2 μm lub < 0,2 μm – głównie bakterie) nanoplankton (2–20 lub 2–30 μm) plankton sieciowy (> 30 μm – łowiony sieciami planktonowymi) mikroplankton (20–200 μm, duże, zwłaszcza kolonijne organizmy fitoplanktonowe, wrotki, małe skorupiaki) mezoplankton (0,2–20 mm, większość skorupiaków) makroplankton (2–20 cm) megaplankton (> 20 cm – meduzy, osłonice, gronorosty).
Organizmy planktoniczne charakteryzuje znaczna przezroczystość ciała oraz ciężar właściwy zbliżony do ciężaru właściwego wody (około 1,05 g/ml). Są one przystosowane do unoszenia się w toni wodnej. Polega ono na zmniejszeniu masy ciała w stosunku do powierzchni przez wytworzenie różnego rodzaju wyrostków lub zmniejszenie ciężaru właściwego ciała. Wyrazem tego jest obecność lekkich delikatnych pancerzyków, brak ciężkich szkieletów i wytwarzanie różnego typu galaretek (niektóre wrotki) lub kropli tłuszczu (pierwotniaki i widłonogi). Niektóre organizmy posiadają wodniczki gazowe pełniące rolę hydrostatyczną.