819-832 przebyta radioterapia na okolicę miednicy małej prostaglandyny w spermie wczesne rozpoczęcie współżycia płciowego niski status socjoekonomiczny niedobór prowitaminy A, karotenoidów i witaminy C ekspozycja na dietylstilbestrol przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych
Objawy i przebieg Większość kobiet ze zmianami przedrakowymi – CIN/SIL nie ma charakterystycznych objawów; jedyne występujące objawy mogą być związane z zapaleniem szyjki macicy (cervicitis). Rak szyjki na podłożu zmian przedrakowych rozwija się przeciętnie od 3 do 10 lat
Objawy zgłaszane przez chore są niespecyficzne: krwiste upławy o nieprzyjemnym zapachu krwawienia międzymiesiączkowe krwawienia kontaktowe, po stosunku bóle podbrzusza bóle okolicy krzyżowo-lędźwiowej.
Nowotwór szerzy się lokalnie przez naciekanie sąsiadujących tkanek i narządów. Nacieka przymacicze i ścianę miednicy małej; bezpośredni ucisk guza na moczowody może prowadzić do ich niedrożności skutkującej wodonerczem, roponerczem, odmiedniczkowym zapaleniem nerek i mocznicą. Naciekanie odbytnicy prowadzi do wytworzenia przetoki. Rak może też naciekać ścianę pęcherza moczowego oraz pochwę, rzadziej trzon macicy.