Baza noclegowa – jeden z podstawowych elementów zagospodarowania turystycznego, w skład którego wchodzą różnego rodzaju obiekty noclegowe (obiekty hotelarskie) i urządzenia towarzyszące, pozwalające turystom na przebywanie poza miejscem stałego zamieszkania w warunkach zbliżonych do ich stałych upodobań. Charakter i struktura bazy noclegowej w znacznym stopniu zależą od uwarunkowań przyrodniczych oraz społeczno-ekonomicznych. Określenie spotykane również pod nazwą „baza urlopowa” (jako szczególny przypadek bazy noclegowej).
Podział bazy noclegowej thumb|300px|Recepcja hotelu Port Royal w Soltau (Niemcy) Bazę noclegową ze względu na okres jej wykorzystywania w ciągu roku dzieli się na: całoroczną (obiekty świadczą usługi cały rok np. hotele), sezonową (obiekty świadczą usługi w określonej części roku np. niektóre schroniska młodzieżowe funkcjonujące tylko w okresie wakacji).
Ze względu na dostępność bazę noclegową dzieli się na: otwartą (obiekty przeznaczone dla wszystkich osób zainteresowanych pobytem, które posiadają dokument tożsamości i środki pieniężne pozwalające na zakwaterowanie), zamkniętą (obiekty przeznaczone dla określonej grupy osób, które posiadają odpowiednie uprawnienia do korzystania z tego typu obiektów np.