Ma ona wiele postaci – jest jednością analogiczną. Im byt doskonalszy, tym doskonalsza jedność.
Odmiany jedności transcendentalnej jedność bytu prostego (jedność absolutna), jedność bytu złożonego (jedność względna): jedność bytu substancjalnego (właściwa jedność transcendentalna), jedność bytu przypadłościowego (nie istnieje sama w sobie np. rocznik). Jedność transcendentalna nie oznacza całkowitej niezmienności bytu.
Formy przeciwstawności sprzeczność (białe i nie białe), przeciwieństwo (białe i czarne), przeciwstawność braku (widzący i ślepy). Tylko przeciwstawność o charakterze sprzeczności oznacza całkowite zniszczenie bytowości.
Rodzaje sprzeczności Całkowita negacja bytu rozumianego analogicznie – to zasada niesprzeczności, która stwierdza niebyt jako całkowite zaprzeczenie bytu. Negacja bytu partykularnego – szczegółowo określonego np. nie człowiek jest niebytem tylko w stosunku do człowieka. Negacja samego aktu, przez który, w danym aspekcie byt jest realizowany. Np. „ktoś jest niemądry” – nie mądrość jest tu zaprzeczeniem tylko mądrości: jest to niebyt tylko w danym aspekcie.