Basen naftowy – obniżony element litosfery, zbudowany z formacji osadowych, zawierających potencjalne skały macierzyste, zbiornikowe i uszczelniające, których stopień lityfikacji inspirował procesy generowania i migracji węglowodorów.
Rzadko kiedy złoża węglowodorów występują pojedynczo, na ogół występują one w obrębie basenów sedymentacyjnych. Dotychczas odkryto 270 dużych i średnich (o powierzchni ponad 5000 km²) basenów naftowych o udokumentowanej lub potencjalnej produktywności, zawierających 41 000 złóż ropy naftowej i 27 000 złóż gazu ziemnego.
Podział basenów naftowych Podział basenów naftowych według W. Bally (1975) baseny o genezie tensyjnej A1 – położone na pasywnej krawędzi płyty kontynentalnej A2 – położone w strefach wewnątrzplatformowych baseny o genezie kompresyjnej związane z subdukcją płyty oceanicznej B1 – położone w wokółpacyficznych rowach głębokomorskich C1a – baseny przedłukowe C1b – baseny załukowe związane z subdukcją płyty kontynentalnej B2 – baseny śródgórskie C2 – baseny międzygórskie związane pośrednio z subdukcją płyty kontynentalnej B3 – baseny typu rozłamowego (chińskiego)