Po traumatycznym dla niego widoku osób cierpiących na schizofrenię Retman wsiada do szoferki żuka. Od kierowcy słyszy: „jak się tak czasem zastanawiam, to czy Hitler nie miał racji w tej sprawie”. Oburzony Franciszek po ostrej wymianie zdań wysiada z pojazdu. Coraz częściej przebywa wśród chorych, zastanawiając się nad biologizmem człowieka. Rozczarowany niemożnością zgłębienia tajemnicy śmierci człowieka przez nauki ścisłe, Franciszek poszukuje prawdy w klasztorze kamedułów. Uczestniczy w ich obrzędach, patrzy, jak się modlą. Ostatecznie Franciszek wraca do Warszawy, kończy przerwane studia i zostaje asystentem. Otwiera przewód doktorski w marcu 1968 roku, jednakże wówczas daje o sobie znać nadwyrężone serce. Znajomy kardiolog mówi mu: „już nie będzie coraz lepiej. Zaczęła się jazda w dół…” Ukończywszy 30 lat, Franciszek wciąż się zastanawia, czy jego wybór był słuszny. Finalna scena Iluminacji ukazuje półnagiego Franciszka wznoszącego ręce na nadrzecznej plaży.
Obsada mały|Fotografia filozofa Władysława Tatarkiewicza ok.