Doświadczenia życia są tak samo jedną z postaci prawdy, jak nauka i jej poszukiwania.
W tym sensie Zanussi wywiódł pojęcie „iluminacji” od Tomasza z Akwinu, który podkreślał, że na wewnętrzne oświecenie człowieka musi się składać zarówno empiryzm, jak i racjonalizm; wcześniejsza definicja iluminacji wywiedziona od Augustyna z Hippony (o możliwości wewnętrznego poznania Boga) jest cytowana na początku filmu tylko w kontekście ironicznym. O ile fabularne zdarzenia w Iluminacji koncentrują się na losach fikcyjnej postaci Franciszka Retmana (odgrywanego przez Stanisława Latałłę), o tyle większą uwagę Zanussi przywiązywał do części dokumentalnej, na którą składała się na ekranie obecność między innymi profesorów Władysława Tatarkiewicza oraz Iwa Białynickiego-Biruli. Jak twierdził Zanussi: „Korzystałem ze współpracy ludzi spoza środowiska aktorskiego, aby zachować wspólny mianownik warstwy inscenizowanej i dokumentalnej”. Do każdego ważnego wydarzenia w życiu bohatera dopisane zostały naukowe interpretacje – zdjęcia, dokumenty, schematy, rysunki, wykłady oświatowe tudzież fragmenty filmów naukowych, a także dyskusje naukowe. Zdjęcia do filmu Zanussiego zrealizował Edward Kłosiński, używając do tego celu na przemian klasycznej kamery 35 mm oraz lekkiej kamery 16 mm, tak aby film jak najbardziej przypominał reportaż.