Postać Franciszka stała się dla mnie najważniejszą figurą artystyczną tamtego czasu, przez którą patrzyłem na własne życie.
Zdaniem Ryszarda Ciarki „Iluminacja jest filmem dziwnym, który z jednej strony, zdawałoby się, sugeruje proste do odgadnięcia przesłanie [...], z drugiej zaś strony pozostawia do dziś wiele pytań i frapuje swoją niezwykłością”. Jerzy Uszyński twierdził, że w Iluminacji ukazana została „swoista nieprzystawalność refleksji do materii życia”, a Zanussi „odsłonił niewydolność współczesnej kultury” w obliczu pytań ostatecznych. Sławomir Bobowski uznał film Zanussiego za „niezwykły [...] ekranowy esej, który pozostaje jednak utworem fabularnym o młodym polskim Fauście szukającym wiedzy absolutnej”. Robert Birkholc zauważył, że „poruszając tak fundamentalne kwestie Zanussi mógł łatwo popaść w patos, ale lekko ironiczna forma eseju oraz bezpretensjonalna kreacja Stanisława Latałły chronią film przed intelektualnym banałem”. Miłosz Stelmach opisywał Iluminację jako wzorcowy przykład eseju filmowego, w którym „destabilizacja fikcyjnego świata przejawia się [...] w autotematycznych zabiegach, eliptycznej narracji czy poluzowaniu przyczynowo–skutkowych więzów”, ale również w eksponowaniu autorskiej wypowiedzi.