thumb|upright|Odpis dokumentu lokacyjnego Łomży z 1418 roku thumb|upright|Herb Łomży z XVI wieku thumb|Stary Rynek w Łomży (1912) thumb|Port rzeczny w Łomży nad Narwią (1912) thumb|Więzienie w Łomży z końca XIX wieku (zburzone w 1944) thumb|upright|Wielka Synagoga w Łomży (już nieistniejąca)
Historia Łomży miała bardzo burzliwy przebieg. Przeplatały się w niej lata triumfu z latami niepowodzeń. Historia ta zaczęła się we wczesnym średniowieczu na nadnarwiańskiej skarpie. Miejscowość istniała tam do XIV wieku, kiedy to przeniosła się 5 kilometrów w dół rzeki. Po pomyślnym XV i XVI wieku nastąpił upadek świetności miasta. Łomża odrodziła się w XIX wieku, aby później znów zrujnowały ją wojny. Druga połowa XX wieku to powolna odbudowa dawnego znaczenia.
IX – XII wiek Znana historia Łomży sięga końca IX wieku i jest związana z grodziskiem położonym o około 5 kilometrów na wschód od dzisiejszego centrum miasta. Pod koniec IX wieku Łomżę stanowiła luźna, otwarta osada. W pierwszej połowie XI w. powstał gródek typu cyplowego, który uległ pożarowi w ostatniej dekadzie tego wieku. Został odbudowany dopiero w połowie XII w. z ponowną fortyfikacją terenu i wieżą pośrodku oraz dwoma wałami podgrodzia. Położenie grodu wskazuje wyraźnie na jego charakter obronny.