Pastorzy często sami byli twórcami literatury polskiej, nie tylko religijnej, lecz także świeckiej, np. Michał Grodzki, pastor w Cichach i Ostrymkole był poetą, twórcą m.in. wiersza „Mór w Prusach w roku 1709” (z 1716) – akrostychu, w którym początkowe litery pierwszego wiersza każdej zwrotki, czytane pionowo, tworzyły zdanie: „Michał Grodzki rektor z Cichów komponował”. Ten utwór wszedł na stałe do popularnych mazurskich kancjonałów.
W 1728 na uniwersytecie Albertina w Królewcu powstało ewangelickie „Seminarium Polskie”Grygier, T (1957): Seminarium polskie w Królewcu (Das polnische Seminar in Königsberg), w: Komunikaty Mazursko-Warmińskie (Olsztyn) nr. 3, s. 129–141., które działało aż do lat 30. XX w. i wykształciło wielu pastorów, zasłużonych dla krzewienia oświaty i kultury polskiej na Mazurach, m.in. Krzysztofa Mrongowiusza.
XIX wiek W 1817 powstał zjednoczony (luterańsko-kalwiński) Ewangelicki Kościół w Prusach, a Mazury podporządkowano prowincji wschodniopruskiej tego Kościoła.