Nieprzezroczystość odniesienia (ang. opacity of reference) – pojęcie spopularyzowane przez W.V.O. Quine’a. Omówienie tego pojęcia znajduje się w rozprawie Słowo i przedmiot (Word and Object, 1960). Zostało ono zdefiniowane przy użyciu pojęcia pozycji czysto odniesieniowej, użytecznego w analizie filozoficznego problemu znaczenia.
Wraz z koncepcją przekładu radykalnego, nieprzezroczystość odniesienia wiąże się u Quine’a z odrzuceniem w jego filozofii języka wszelkich kontekstów intensjonalnych, czyli takich, w których podstawienie terminu o tym samym odniesieniu, ale o innym sensie, nie gwarantuje zachowania prawdziwości całego zdania.
Pozycja czysto odniesieniowa
W paragrafie 30. rozprawy Słowo i przedmiot Quine wprowadza pojęcie pozycji czysto odniesieniowej (purely referential position). Pozycja terminu w zdaniu jest czysto odniesieniowa wtedy i tylko wtedy, gdy można podstawić dowolny inny termin mający to samo odniesienie bez ryzyka zmiany wartości logicznej zdania (s. 166 wydania polskiego). Przeciwnie, dany termin występuje w pozycji, która nie jest czysto odniesieniowa, wtedy i tylko wtedy, gdy podstawienie terminu o tym samym odniesieniu może prowadzić do zmiany wartości logicznej zdania. Kryterium to zwane jest podstawianiem identyczności.