Basmactwo (ros. басмачество) – istniejący w latach 1916–1934 w Azji Środkowej, zdecentralizowany zbrojny ruch narodowo-religijny skierowany przeciwko władzom carskim, a później bolszewickim. Był inspirowany przez miejscowych feudałów i muzułmańskie duchowieństwo. Szczyt walk basmaczy przypadł na lata 1922–1924, później ruch został niemal doszczętnie rozbity przez Armię Czerwoną pod dowództwem Michaiła Frunzego, a jego uczestnicy zmuszeni zostali do wycofania się za granicę – do Afganistanu i Iranu. Ostatnie oddziały muzułmańskie prowadziły działania zbrojne aż do początku lat 30. XX wieku. Ważnymi dowódcami ruchu basmaczy byli Enver Pasza i Ibrahim-bek.
Tło
Przed wybuchem I wojny światowej rosyjski Turkiestan rządzony był jako kraj ze stolicą w Taszkiencie (obecnie stolica Uzbekistanu). Głównym źródłem rozwoju regionu była uprawa bawełny, która przynosiła miejscowej ludności pewne zyskiRichard Lorenz, Economic Bases of the Basmachi Movement in the Ferghana Valley, in „Muslim Communities Reemerge: Historical Perspectives on Nationalit, Editors: Andreas Kappeler, Gerhard Simon, Gerog Brunner, 1994.J. Rohoziński, Bawełna, samowary i Sartowie.