thumb|300px|Czumaki – drzeworyt J. Jarmużyńskiego wg obrazu Tadeusza Ajdukiewicza (1882) Czumactwo – zajęcie polegające na lądowym transporcie towarów, istniejące od XV do połowy XIX wieku na terenie obecnej Ukrainy. Nazwa zawodu – „czumak” pochodzi od drewnianej, szczelnej skrzyni, w której transportowano sól i suszone ryby nazywanej „czum”, według innej wersji nazywano tak łyżkę do mierzenia sol. Alternatywna hipoteza wskazuje, że słowo to może pochodzić od dżumy, którą roznosili wozacy podróżujący od osady do osady. Czumaków nazywano również w XV–XVI wieku „solenikami”, później również „kołomyjcami”.
Oprócz podstawowego towaru, czyli soli wożonej z Krymu, wybrzeży Morza Czarnego i Azowskiego, Galicji, Doniecczyzny i Powołża, wożono również suszone ryby, wyroby metalowe i szklane, tytoń, gorzałkę, drewno.
Organizacja transportu Czumacy wozili towary wozami, zwanymi „maż”, zaprzężonymi w parę lub cztery woły. Para wołów mogła uciągnąć wóz załadowany 60 pudami soli. Używano płowych wołów besarabskich, z długimi rogami.
Wozy poruszały się konwojami, liczącymi do 100 wozów, były dowodzone przez doświadczonego atamana. Czumacy byli zazwyczaj uzbrojeni, w celu obrony wozów i transportowanego towaru.