Obrona holenderska – otwarcie szachowe, charakteryzujące się posunięciami:
d4 f5
Pierwszą analizę tego otwarcia podał w 1789 roku holenderski szachista Elias Stein (1748–1812). Teoria obrony holenderskiej wiele zawdzięcza mistrzom świata Aleksandrowi Alechinowi i Michaiłowi Botwinnikowi. Z powodzeniem stosowali ją również między innymi Tigran Petrosjan, Bent Larsen i Samuel Reshevsky. Uważana za agresywną ze strony czarnych, nie jest powszechnie stosowana przez silnych arcymistrzów. Czarne wybierają to otwarcie, gdy sytuacja turniejowa zmusza je do omijania remisowych wariantów i zdecydowanej walki o wygraną. Unikają wówczas gambitu hetmańskiego lub obrony słowiańskiej, w których to otwarciach białe mają znacznie więcej okazji do szybkich wymian i forsowania gry na remis lub szybkiego przejścia do końcówki. Obrona holenderska jest również skuteczną bronią przeciw mistrzom gry końcowej, którzy gorzej czują się w skomplikowanych pozycjach.