Pochodzenie świata () – obraz Gustave’a Courbeta namalowany techniką olejną na płótnie w 1866. Jego wymiary to około 46 na 55 cm. Przedstawia okolicę genitalną oraz brzuch nagiej, leżącej kobiety, która rozkłada swoje nogi.
Kompozycja sceny podkreśla jej erotyzm. Erekcja brodawki sutka oraz zaczerwienione wargi sromowe mogą sugerować, że modelka jest podniecona erotycznie.
Historia obrazu Tożsamość modelki mały|left|Constance Quéniaux – XIX-wieczna tancerka paryskiej opery, modelka, która pozowała do obrazu Pochodzenie świata thumb|Gustave Courbet, La belle Irlandaise (Portret Jo), portret Joanny Hiffernan, modelki prawdopodobnie pozującej do obrazu Pochodzenie świata W okresie malowania obrazu ulubioną modelką Courbeta była Joanna Hiffernan, znana też jako Jo. Związana wówczas z Jamesem Whistlerem, amerykańskim malarzem i uczniem Courbeta.
W ciągu swojej kariery Courbet namalował cztery portrety Hiffernan. Według niektórych badaczy była też prawdopodobnie modelką, pozującą do obrazu Pochodzenie świata, co wyjaśniałoby gwałtowne zerwanie z Whistlerem niedługo potem, który wrócił do Stanów Zjednoczonych, porzucając kochankę.