Lubawa oraz ówczesny powiat lubawski stał się znaczącym ośrodkiem polskiego ruchu narodowego w zaborze pruskim. Stąd też wywodzili się ochotnicy do oddziałów powstańczych w 1863 r., tworząc tzw. kompanię lubawską. Okres ten przyniósł też ziemi lubawskiej ponowny wzrost gospodarczy. Miasto pełniło funkcje ośrodka usługowego dla rolnictwa.
II Rzeczpospolita, okupacja wojenna i Polska powojenna mały|lewo|Kamień upamiętniający pomordowanych przez Niemców w latach 1939–1945 rolników ziemi lubawskiej Na mocy traktatu wersalskiego powiat lubawski powrócił do odrodzonej Polski. Dnia 19 stycznia 1920 roku do Lubawy wkroczyły entuzjastycznie witane oddziały polskie armii generała Józefa Hallera. Rozpoczął się nowy okres w dziejach miasta – okres międzywojenny, w którym Lubawa utrzymała nadal swój charakter zaplecza usługowego dla rolnictwa. Lubawa przynależała administracyjnie do powiatu lubawskiego województwa pomorskiego, a także była siedzibą komisariatu Straży Celnej „Lubawa”.