Historia Najstarsze ślady przebywania człowieka na terenach miasta pochodzą z eneolitu. Odkryto również ślady osady z młodszej epoki brązu. Na tzw. Zamczysku znaleziono rzymskie monety z II w. naszej ery oraz fragmenty romańskiej ceramiki z XII-XIII stuleciaAlbert Kelemen a kolektív: Štiavnické vrchy. Turistický sprievodca ČSSR nr 16, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1986, s. 214-216.
Pierwsza pisemna wzmianka o osadzie Seunich (dzisiejszej Nowej Bani) pochodzi z roku 1337, jednak istniała ona już wcześniej, od czasu, gdy znaleziono złoto w Starom i Kyzovom potoku. Początkowo wypłukiwano je ze złotonośnych żwirów i piasków, ale wkrótce górnicy przybyli tu z Pukanca podjęli jego pozyskiwanie z wydobywanych rud. Ośrodek dynamicznie się rozwijał: w 1345 r., gdy otrzymał prawa miejskie, było w nim już 19 młynów do kruszenia rudy. Wkrótce zbudowano kościół parafialny, zaś pod koniec XIV w. miasto posiadało już "szpital" (praktycznie przytułek dla chorych i ubogich) przy kościele św. Elżbiety, na którego utrzymanie król Zygmunt Luksemburski przeznaczył dochody z sąsiedniej wsi Brehy. W 1434 r. miasto zajęli husyci uchodzący z Czech po bitwie pod Lipanami, którzy wznieśli tu niewielki gródek.