Nikołaj Jakowlewicz Danilewski, (ur. w Sankt-Petersburgu, zm. w Tbilisi) – rosyjski filozof, socjolog, antropolog i publicysta; przedstawiciel „nowego słowianofilstwa” i główny teoretyk panslawizmu. Przeciwnik ewolucjonizmu w naukach społecznych, darwinizmu i spirytyzmu, autor dzieł Rosja a Europa (1869) i Darwinizm (1885). Miał wpływ na literaturę rosyjską, m.in. Fiodora Dostojewskiego.
Życiorys Danilewski urodził się w rodzinie generała. W 1842 roku ukończył Liceum w Carskim Siole. Zainteresowany naukami przyrodniczymi, Danilewski był w latach 1843-1847 wolnym słuchaczem wydziału przyrodniczego Uniwersytetu Petersburskiego i obronił pracę na uzyskanie tytułu magistra botaniki.
Dzieło Według Danilewskiego rozwój kulturowy jest uzależniony od występowania różnych „typów kultury i historii”. Typy te, tak samo jak organizmy biologiczne przechodzą przez stadium młodości, dojrzałości, starości i śmierci. Podobne teorie rozwoju kulturowego ludzkości, pod nazwą koncepcji cykliczno-rozwojowych, wysuwali w XX wieku Oswald Spengler i Arnold Joseph Toynbee. Poprzez określenie typów kulturowo-historycznych Danilewski stworzył prototyp klasycznej teorii wielości linii rozwojowych kultur. Koncepcja rozwijających się równorzędnie lokalnych kultur powstała na bazie przekonania, że ewolucja nie przebiega tylko w jednym możliwym kierunku.