Derywat, także: formacja słowotwórcza, wyraz pochodny, motywowany lub fundowany – podzielna jednostka słowotwórcza, pochodna formalnie i semantycznie od jakiegoś leksemu (podstawy słowotwórczej).
Budowa derywatów Derywaty są zawsze konstrukcjami dwuczłonowymiJest tak bez względu na to, jak wiele morfemów składa się na poszczególne człony danej konstrukcji, np. wyraz biegacz zawiera dwa człony jednomorfemowe, ale temat derywatu nauczycielka to już trzy morfemy (na-uczy-ciel) – w obu przypadkach wyodrębnia się dwa główne elementy słowotwórcze. Zob. R. Grzegorczykowa, Zarys słowotwórstwa polskiego. Słowotwórstwo opisowe, Warszawa 1979, wyd. 3. poprawione, s. 16.: składają się z tematu słowotwórczego (części podstawy obecnej w wyrazie pochodnym słowotwórczo) oraz formantu (znaku formalnego przekształcenia wyrazu podstawowego w derywat).
Rodzaje derywatów
Odpowiednie do typu derywacji Wyodrębnia się rodzaje derywatów odpowiednie do typu derywacji, w wyniku której powstały (z uwagi na funkcje formantów): afiksalne (pisarz, dojechać, przykrótki, gazomierz), paradygmatyczne (dźwig, obstawa), syntaktyczne (uczony), wsteczne (potańcówka – potańc, gramatyka – grama), alternacyjne (córka – córcia), prozodyczne (wiarygodny).