Osadnictwo szkatułowe – rodzaj osadnictwa w Prusach Książęcych, zapoczątkowany przez Fryderyka Wilhelma (1640–1688).
Historia Powstało po załamaniu akcji kolonizacyjnej, realizowanej przez księcia Albrechta na początku XVII wieku. Nazwa „osadnictwo szkatułowe” wywodzi się stąd, iż fundusze na ich założenie, jak i uzyskiwane dochody z tych kolonizacji wpływały wprost do szkatuły książęcej (pozostającą poza kontrolą stanów). Umożliwiało to władcy pruskiemu uniezależnienie się finansowe od stanów pruskich, a w konsekwencji m.in. wystawienie silnej armii. Po pozbawieniu stanów decyzji w sprawach podatkowych, dalsze utrzymywanie osobnej kategorii wsi (wsie szkatułowe) straciło uzasadnienie, dlatego włączono je do domen książęcych (później królewskich – wsie królewskie).
Karczowanie lasów w celu pozyskania drewna, przeznaczonego na sprzedaż lub na przeróbkę w potażarni, smolarni, dziegciarni, i hamerni, prowadzono szczególnie intensywnie w czasach Fryderyka Wilhelma. Na czele wyższych urzędników leśnych stał łowczy, zwany także wielkim nadleśniczym.