Kulturowa teoria gatunku – jeden z kierunków w badaniach genologicznych, ujmujący potrzeby społeczne i kulturalne eksplikujące się poprzez obyczaje i nawyki, z których na drodze abstrahowania rozwinął się poszczególny gatunek.
Niezaprzeczalnym dowodem kulturowej roli gatunku jest istnienie konkretnych określeń genologicznym w codziennym słowniku użytkowania tekstów, a także w języku krytycznym jako element orientujący i identyfikujący. Tego typu badania czerpią z doświadczeń studiów etnograficznych, porzucając definicje na rzecz opisu, synkretyzm na rzecz analizy historycznej, ujmują ewolucyjny charakter obiektu i kontekstowe ukierunkowania rządzące jego specyfiką.
Teoria ta zajmuje się rolą gatunku w perspektywie cywilizacyjnej, a przede wszystkim jego udziałem w tworzeniu się zjawisk społecznych, w procesie jego konwencjonalizacji, jak również rolą instytucji w promocji i powstaniu, rozwoju i definiowaniu danego gatunku, gruntowaniu gatunku jako kanonu, zależności gatunku od zjawisk kulturowych, jego rolą w procesie umacniania dominujących konwencji społecznych i funkcją w aspekcie społeczno–historycznym, czyli rolą gatunku w kształtowaniu kontekstu swego wystąpienia. Kulturowe czynniki nie mają charakteru wyłącznie historycznego, obejmują: lingwistykę, krytykę feministyczną, badania kulturowe i studia kolonialne.