thumb|Oddział Robotniczej Brygady Obrony Warszawy w drodze do kopania okopów thumb|Ochotnicy z Robotniczej Brygady Obrony Warszawy z grupą żołnierzy thumb|Członkowie Robotniczej Brygady Obrony Warszawy przy pracy Robotnicza Brygada Obrony Warszawy (RBOW) – działająca od 6 września 1939 w Warszawie formacja ochotnicza obrony cywilnej, powołana w czasie obrony miasta we wrześniu 1939 roku z inicjatywy działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), a zwłaszcza Zygmunta Zaremby. Jej dowódcą był kpt. Marian Kenig.
Historia Oddziały zaczęły powstawać 6 września 1939, po rozmowie Tomasza Arciszewskiego i Zygmunta Zaremby z dowódcą obrony Warszawy gen. Czumą, który wyraził zgodę na stworzenie sześciu kompanii ochotniczych do robót saperskich.
Nabór do kompanii od 9 września prowadził stołeczny Robotniczy Komitet Pomocy Społecznej, utworzony z inicjatywy PPS (w skład którego wchodzili m.in. Zygmunt Zaremba przewodniczący, Jan Łaznowski zastępca, Piotr Gajewski łącznik z Akcją Socjalistyczną, Rudolf Cymerman wyżywienie oddziałów, Adam Próchnik propaganda, Bolesław Dratwa współpraca z dzielnicami, Wilhelm Topinek sekcja techniczna), wspólnie z redakcją gazety „Robotnik” przy ul. Wareckiej 7. Komendantem Placu przy ul.