O roli Lublina świadczy ustanowienie tam siedziby Trybunału Koronnego w 1578.
Jeszcze przed wystąpieniem Marcina Lutra w Polsce działał Biernat z Lublina, którego poglądy były zbieżne z późniejszym luteranizmem: uznawał tylko autorytet Biblii, odrzucając znaczenie tradycji i decyzji papieży.
Luteranizm został w połowie XVI w. przyjęty przez część mieszczan lubelskich, czemu sprzyjali starosta lubelski Stanisław Gabriel Tęczyński i jego syn Jan Chrzciciel. Szybko powstały w Lublinie zbory protestanckie, do których należała również znaczna część okolicznej szlachty.
Kalwinizm Luteranizm został szybko wyparty przez kalwinizm, którego radykalny charakter i niezależność bardziej odpowiadały interesom szlachtyna podstawie: R. Pracki „Historia ewangelicyzmu w Lublinie”, Lublin, 1956.. Od 1557 mieszczanie lubelscy i okoliczna szlachta uczestniczyli w synodach kalwinistów małopolskich (synody w Pińczowie). W 1560 odbył się w Bychawie pierwszy na Lubelszczyźnie synod kalwiński i był to początek zorganizowanej wspólnoty kalwińskiej w regionie.