Częstokroć na cruces gemmatae występują wizerunki Chrystusa, głównie ukrzyżowanego lub w ujęciu popiersiowym na skrzyżowaniu ramion.

Historia i przykłady Tradycja ikonograficzna crucis gemmatae sięga okresu późnoantycznego, kiedy to upowszechniło się dekorowanie różnych przedmiotów kamieniami szlachetnymi. Wraz z odnalezieniem przez cesarzową Helenę, matkę Konstantyna Wielkiego Krzyża Pańskiego, wzrósł kult tejże relikwii, tenże znak upowszechnił się na szeroką skalę w ikonografii. Początkowo dekorowany krzyż był preferowany głównie w mozaikach; tendencje te przeważały do sztuki przedromańskiej. Zachowały się liczne przykłady crucis gemmatae w sztuce wczesnochrześcijańskiej i bizantyjskiej. Na konsze absydy w bazylice św. Pudencjany (384–389), gdzie krzyż wznosi się na pagórku, powyżej tronującego Chrystusa. Ten typ ikonograficzny przejęła szybko sztuka bizantyńska. Kilka mozaikowych cruces gemmatae zachowało się w Rawennie;