thumb|Masyw zachodni Saint Philibert w Tournus, ok. 1040 thumb|Wnętrze kościoła San Vicente w Cardonie thumb|Saint-Michel de Cuxa thumb|Saint-Guilhem-le-Désert Pierwsza sztuka romańska (fr. premier art roman) – termin używany wobec sztuki, stojącej na pograniczu przedromańskiej i romańskiejSłownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 2006, s. 335., rozwijającej się na rozległym obszarze wzdłuż wybrzeży Morza Śródziemnego i rozprzestrzeniającej się na północ.
Objęła ona zasięgiem północne Włochy (Lombardię i Toskanię) w VIII wieku, a w dalszej kolejności, zwłaszcza pod koniec X i w pierwszej połowie XI wiekuZ. Świechowski, L. Nowak, B. Gumińska, Sztuka romańska, Warszawa 1976. Dalmację, hiszpańską Katalonię, tereny wzdłuż dolin Rodanu i Renu (Francję, zwłaszcza Prowansję i Sabaudię, zachodnie Niemcy – Alzację, Nadrenię) aż po Niderlandy.