thumb|Zasięg powstania kantonalistów Powstanie kantonalistów – fala wystąpień, które przetoczyły się przez Hiszpanię w czasie I Republiki hiszpańskiej (1873–1874), poczynając od 12 lipca 1873.
Przebieg Wydarzenia zbiegły się w czasie z rewolucją naftową 9–13 lipca). Pierwsze z wystąpień miało miejsce w Kartagenie 12 lipca, następne wybuchały w wielu regionach Walencji, Murcji i Andaluzji, w prowincjach Salamanca i Toledo. Podczas wystąpień ogłaszano utworzenie kantonów (niezależnych jednostek administracyjnych, dobrowolnie stowarzyszonych w „Federacji Hiszpańskiej”). Próby tworzenia kantonów miały miejsce również w Estremadurze (w Coria, Hervás i Plasencia). Publikowana była również gazeta „El Canton Extremeño” (której redaktorem był najpierw Hernández González, a potem Evaristo Pinto Sánchez), wzywająca do utworzenia kantonu Estremadury połączonego z Luzytanią i zbrojnej walki, jeśli będzie to konieczne, w obronie głoszonych ideałów.
Powstanie kantonalistów znalazło również pewien oddźwięk w prowincji Ávila (w Kastylii i Leónie).
Ruch kantonalistów opowiadał się za radykalnym federalizmem oraz za dobrowolnym łączeniem się kantonów (związków gmin i miast) w federacje.