GKW były kluczowym elementem lokalnego systemu transportowego w miastach GOP, a sieć obejmowała trójkątny obszar sięgający po miejscowości Żyglin i Bibiela na północy, Racibórz na południowym zachodzie, Mysłowice na południowym wschodzie. W szczytowym okresie rozwoju w połowie XX wieku sieć liczyła 233 km długości. GKW łączyły setki kopalń, hut, fabryk i elektrowni aglomeracji, służąc lokalnemu transportowi ładunków masowych, a w szczytowym okresie przewozów w latach 1950–1970 masa ładunków przewożonych rocznie przez GKW wynosiła 5-6 milionów ton.
W okresie przemian ustrojowych po 1989 roku PKP stopniowo zrezygnowały z obsługi kolei wąskotorowych i przystąpiły do ich likwidacji. Na koniec 1999 roku długość eksploatacyjna sieci wynosiła tylko 40 km. Na mocy ustawy o restrukturyzacji PKP zaistniała jednak możliwość nieodpłatnego przejęcia ich majątku przez gminy. Skorzystały z niej w 2002 roku miasta Bytom, Tarnowskie Góry i Miasteczko Śląskie, a także Kuźnia Raciborska i Racibórz (w przypadku dwóch ostatnich gmin był to precedens, jako że na ich terenie od 1996 roku nie było czynnych szlaków).