thumb|Górnośląska kuźnica. Koniec XIX w. thumb|Kuźnica samsonowska – kanał doprowadzający wodę do koła poruszającego młot. thumb|Schemat mechanizmu młota thumb|Kuźnica. Obróbka żelaza według Agrikoli z 1556 r. Kuźnica lub hamernia albo młotownia – dawny typ zakładu-manufaktury, w którym wytopione z rudy metale uzdatniano lub przerabiano za pomocą młota poruszanego kołem wodnym. Kuźnice (hamernie) stosowano także do nadawania odpowiedniego kształtu półproduktom i gotowym wyrobom metalowym, najczęściej żelaznym, ale także z miedzi, mosiądzu, itp. Sama kuźnica była symbolem postępu, stąd takie nazwy jak np. Kuźnica Kołłątajowska.
Zależnie od konstrukcji pieca, a co za tym idzie – od uzyskiwanej temperatury, można uzyskać żelazo miękkie, żelazo twarde (stal różnej jakości) lub surówkę, czyli żeliwo. W Polsce wykorzystywano rodzime rudy typu limonit i od VII wieku wytapiano żelazo przy pomocy dymarek. W większości wytopów było to żelazo miękkie, wystarczające do produkcji niektórych narzędzi, ale nie do produkcji np. mieczy. Aby uzyskać żelazo twarde, należało je wyjąć z pieca w postaci łupka (zwanego też kęsem) i rozżarzone przekuć z dodatkiem węgla drzewnego. Przekuwanie podnosiło stopień nawęglenia i przekształcało miękkie żelazo w stal (na obszarze Polski X–XI w.).