W XII wieku Lublin stał się jednym z ważniejszych ośrodków administracyjnych tej części państwa piastowskiego, co stworzyło podstawy jego dalszego rozwoju w średniowieczuUrząd Miasta Lublin, „Historia Lublina w krótkich opowieściach” – kalendarium historii miasta. Źródło podaje m.in. rozwój osadnictwa na wzgórzach Lublina, powstanie kasztelanii w XII wieku oraz wzmiankę o archidiakonie lubelskim z 1198 roku..
Czasy najdawniejsze thumb|Kultura pucharów lejkowatych (TRB) Do połowy lat 40. XX wieku na obszarze Lublina nie prowadzono badań wykopaliskowych na większą skalę. Eksploracja archeologiczna Lubelszczyzny związana jest z powołaną na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w 1946 roku Katedrą Archeologii Polski. Badania kierowane przez prof. dr. Stefana Noska przeprowadzono na wzgórzu Czwartek, które uchodziło za najstarszy teren bytowania człowieka na terenie Lublina.