Systematyka genealogiczna, klasyczna systematyka ewolucyjna – opiera się na równoczesnej analizie anatomoporównawczej, embriologicznej i paleontologicznej oraz na czterech podstawowych kryteriach: nieciągłości morfologicznej, niszy przystosowawczej, bogactwa gatunkowego i monofiletyzmu (w szerszym znaczeniu).
Systematyka fenetyczna (numeryczna) – zakłada, że nie można poznać filogenezy i grupuje taksony posiadające najwięcej wspólnych cech, podobnie jak najstarsze systemy poczynając od Arystotelesa. W odróżnieniu jednak od tradycyjnej systematyki, ortodoksyjna fenetyka odrzuca intuicyjne rangowanie cech jako ważniejszych lub mniej istotnych dla ustalenia odległości systematycznej.
Systematyka filogenetyczna – jako jednostki taksonomiczne definiuje klady, czyli naturalne grupy organizmów obejmujące gatunek ancestralny i wszystkie gatunki potomne.
Jednostki, kategorie, systemy Podstawową jednostką taksonomiczną jest takson. Taksony pokrewne są grupowane w taksony wyższego poziomu.
W tradycyjnej systematyce organizmów taksonom nadawana jest ranga, określana jako kategoria systematyczna.