Początek (łac. initium, origo) – w dawnym prawie polskim okoliczność wyłączająca lub ograniczająca publiczną odpowiedzialność karną sprawcy.
Przez „początek” rozumiano zaczepkę słowną lub czynną. Jeżeli w wyniku „początku” zaczepiający został ranny lub zabity, zaczepiony był zwolniony z odpowiedzialności karnej przed państwem (władcą). Zaczepienie dotyczyło nie tylko dającego odpór, ale również jego bliskich lub poddanych. Statuty Kazimierza Wielkiego przewidywały tylko bezkarność zranienia w wyniku „początku”. Praktyka rozszerzyła jednak jego stosowanie także na zabójstwo. W przypadku zabójstwa popełnionego „z początku” zabitego niedopuszczalny był również odwet (statut zakroczymski – 1390). Bezkarność odnosiła się do kary publicznej (siedemdziesiąt, wieża, kara śmierci). Nie powodowała jednak zwolnienia z obowiązku zapłaty główszczyzny rodzinie zabitego, czy nawiązki zranionemu (kara prywatna).
W przypadku „początku” nie musiała istnieć adekwatność pomiędzy zagrożeniem a środkami podjętymi dla jego odparcia, tak jak jest to przy obronie koniecznej. Czyli zaczepka słowna mogła spotkać się z bezkarną reakcją polegającą na przykład na pobiciu i zranieniu, a nawet zabójstwie. Konieczną przesłanką bezkarności był natomiast natychmiastowy odpór „początku”, czyli działanie bezpośrednio po zaczepce.