marek kontrolnych (znaczków, które górnicy mieli otrzymywać przy wjeździe do pracy, a zwracać przy wyjeździe), które postrzegano jako zwiększenie kontroli i pretekst do wydłużenia czasu pracy; zakończył się rozproszeniem protestujących przez wojsko i mieszczan 1889 – strajki na Górnym Śląsku (14 tys. górników, postulat skrócenia czasu pracy) 1913 – strajki na pruskim Śląsku (postulat skrócenia czasu pracy do ośmiu godzin, podwyżek i czternastu dni płatnego urlopu) Od lat 70. XIX wieku zaczęły wybuchać także strajki na terenie Królestwa Polskiego i Wielkopolski: 1871 – strajki w warszawskich fabrykach Lilpopa (trwał trzy dni, zakończył się aresztowaniem trzech robotników) i Apfelbauma 1872: strajk w fabryce Karola Scheiblera w Łodzi – zakończył się osadzeniem dwóch osób w warszawskiej cytadeli strajk w fabryce Cegielskiego w Poznaniu 1883 – strajk w zakładach Hielle i Dittricha w Żyrardowie – wywołany obniżką płac szpularek; stłumiony przez wojsko, w wyniku czego zginęły trzy osoby 1892 – bunt łódzki – masowe strajki, w których domagano się ośmiogodzinnego dnia pracy, podwyżki zarobków i swobód politycznych;