Funkcja wychowawcza przybiera charakter funkcji prewencyjnej wtedy, gdy ze względu na upowszechnienie w pewnym środowisku dezaprobaty dla czynów określonego rodzaju zmniejsza się częstość ich popełniania, natomiast jeżeli czyny niezgodne z prawem zostały już popełnione, funkcja wychowawcza może przybierać postać funkcji resocjalizacyjnej, gdy oddziaływanie dotyczy osoby ukaranej, którą przewidziana przez prawo kara skłania do zaakceptowania społecznie przyjmowanego systemu wartości, np. przez odpowiedni sposób wykonania kary pozbawienia wolności.
Niekiedy trudno oddzielić te dwie funkcje, jako że oddziaływanie przez stosowanie sankcji i oddziaływanie wychowawcze są wielostronnie ze sobą powiązane. wymierzanie kary czy przeprowadzenie egzekucji może w określonych warunkach stawać się w jakiejś mierze środkiem oddziaływania wychowawczego, to znaczy powodować zmianę sposobu wartościowania określonych czynów w danym środowisku społecznym.