Akatujskie więzienie katorżnicze – rosyjskie więzienie ciężkiej pracy (katorga) wybudowane w 1832 i funkcjonujące do 1917 roku 625 kilometrów na wschód od Czyty, obecnie wieś Nowy Akatuj. Praca katorżnicza polegała na pracy w kopalni rud srebra i ołowiu. Więźniowie uznawani za szczególnie niebezpiecznych zakuci byli w ciężkie kajdany przymocowane po zakończeniu pracy do ścian.

Katorga była przeznaczona głównie dla więźniów kryminalnych. Pośród więźniów politycznych XIX wieku w więzieniu karę odbywali między innymi dekabrysta Michaił Łunin, uczestnicy powstania listopadowego i powstania styczniowego, a w latach 70. i 80. XIX wieku działacze ruchu narodników.

W czerwcu 1842 roku wśród 130 więźniów odsiadujących kary za nowe przewinienia popełnione w trakcie zesłania na Syberię były dwie kobiety i sześciu Polaków – uczestników powstania listopadowego: Wincenty Chłopicki, Hilary Weber, Kazimierz Kisielewski, Franciszek Ksawery Szokalski, Eustachy Raczyński oraz inicjator wybuchu powstania Piotr Wysocki pełniący funkcje nieoficjalnego starosty katorżników PolakówNatan Ejdelman, Łunin-adiutant wielkiego księcia Konstantego, PIW, Warszawa 1976, str. 389. Na początku 1837 roku Wysocki wraz z Rosjanami Nikołajem Gaśkowem, Gorkinem i Zasorinem podjął próbę ucieczki i wywołania buntu więźniów.