Kosmonauta mały|11 pierwszych radzieckich kosmonautów w lipcu 1965 roku. W tylnym rzędzie, od lewej do prawej: Leonow, Titow, Bykowski, Jegorow, Popowicz. Pierwszy rząd: Komarow, Gagarin, Tiereszkowa, Nikołajew, Feoktistow, Bielajew. Zgodnie z konwencją, astronauta zatrudniony przez Rosyjską Federalną Agencję Kosmiczną jest określany mianem kosmonauty. Słowo to jest anglicyzacją słowa kosmonavt (). Inne kraje byłego bloku wschodniego używają różnych odmian rosyjskiego kosmonavt, takich jak polskie słowo kosmonauta, które jest synonimem słowa astronauta.
Stworzenie terminu kosmonavt przypisuje się radzieckiemu pionierowi aeronautyki Michaiłowi Tichonrawowowi. Pierwszym kosmonautą był pilot radzieckich sił powietrznych Jurij Gagarin, który również został pierwszym człowiekiem w kosmosie. Był on częścią pierwszej szóstki obywateli radzieckich, wraz z Giermanem Titowem, Jewgienijem Chruunowem, Andrijanem Nikołajewem, Pawłem Popowiczem i Grigorijem Nelyubowem, którzy zostali odznaczeni tytułem Lotnika Kosmonauty ZSRR w styczniu 1961 roku.