Manifest z Ventotene (wł. Manifesto per un'Europa libera e unita) – trzyrozdziałowy dokument, stworzony przez trzech włoskich polityków antyfaszystowskich, skojarzonych z ówczesnymi środowiskami komunistycznymi: Altiera Spinellego, Ernesta Rossiego i Eugenia Colorniego. Postuluje on utworzenie unii państw europejskich, wyznaczając zasadnicze linie jej funkcjonowania.
Geneza nazwy Nazwa manifestu znajduje swoje źródło w fakcie, że sam manifest został ukończony po długich dyskusjach, w 1941 roku w czasie II wojny światowej, w czasie kiedy wszyscy wymienieni wyżej, trzej jego twórcy, przebywali w charakterze więźniów, w więzieniu mieszczącym się na małej włoskiej wysepce Santo Stefano, położonej nieopodal (w odległości 2 km) innej, okazalszej rozmiarem, włoskiej wyspy Ventotene, od której pochodzi nazwa manifestu. Osadzenie wszystkich trzech z nich w rzeczonym więzieniu było związane z ich wcześniejszą działalnością antyfaszystowską, przeciwko reżimowi Benito Mussoliniego, na terenie Włoch.Wkrótce potem sam manifest stał się głównym programem ruchu o nazwie Europejskiego Ruchu Federalistycznego (wł.