Dzięki aktywności materii powstają 23 elementy rzeczywistości materialnej: Intelekt (buddhi) – jego istotą jest określone poznanie i decydowanie, Świadomość własnego „ja” (ahamkara) – występująca w trojakiej postaci, w zależności od tego, która z gun w niej dominuje: gdy przeważa cecha dobroci, nosi ona nazwę „polegającą na przekształceniu” (vaikarika) gdy przeważa namiętność nazywa się „ogniową” (taidźasa) gdy przeważa ciemność – „źródłem elementów” (bhutadi) Umysł (manas) – jest narzędziem woli 10 zmysłów (indrija) – dzielą się na 4 grupy: 5 narządów poznania (buddhindrija) słuch (śrotra) skóra (twać) oczy (ćakszus) język (jihwa) zapach (ghrana) 5 narządów działania (karmendrija) mowa (wać) ręce (pani) stopy (pada) narząd wypróżniania się (paju) narząd płciowy (upastha) 5 elementów subtelnych (tanmatra) dźwięk (śabda) dotyk (sparśa) kształt (rupa) smak (rasa) zapach (gandha) 5 elementów grubych (mahabhuta) eter (akaśa) wiatr (waju) żar (tedźas) woda (apas) ziemia (prythiwi)
Dodając 23 elementy materialne i duszę jako kolejny element rzeczywistości, otrzymujemy 24 elementy, z których składa się świat.
Człowiek Człowiek składa się z: duszy ciała zewnętrznego (grubego), ciała subtelnego z organem psychicznym będącym nosicielem wędrówki duszy.