Gajusz Mariusz (; ur. 157 p.n.e. w Cereatae, zm. 13 stycznia 86 p.n.e. w Rzymie) – rzymski wódz i polityk okresu republikańskiego. Homo novus (człowiek spoza starej arystokracji senatorskiej), jeden z najwybitniejszych przywódców stronnictwa popularów. Wielokrotny konsul, dowódca wojskowy i reformator armii rzymskiej.
Jego konflikt z Lucjuszem Korneliuszem Sullą rozpoczął serię wojen domowych, które w II poł. I wieku p.n.e. doprowadziły do upadku systemu republikańskiego. W Żywotach Plutarcha określony mianem trzeciego założyciela Rzymu (po Romulusie i dyktatorze Kamillusie; Plutarch Żywoty, Mariusz XXVII.5).
Pochodzenie Urodził się w 157 p.n.e. w południowolatyńskim Cereatae niedaleko Arpinum. Był synem Mariusza i Fulcynii. Według autorów antycznych rodzina była biedna, a przyszły konsul od wczesnej młodości musiał pracować na własne utrzymanie (Plutarch Żywoty - Mariusz III, Juwenalis Satyry VIII.240-263). Współcześnie uważa się jednak, że Mariusz pochodził z dobrze ustosunkowanej rodziny ekwickiej. Przekaz antyczny jest prawdopodobnie, powtórzoną przez autorów okresów późniejszych opinią, która powstała w wyniku niechęci do niego ze strony uważającej go za parweniusza arystokracji senatorskiej.