Aktywni byli Polacy. W okresie poprzedzającym odzyskanie niepodległości powstały: Ochotnicza Straż Pożarna (1897), Zjednoczenie Zawodowe Polskie (1905), Bank Ludowy (1906), Towarzystwo śpiewacze św. Cecylii (reaktywowane w 1918). Oparciem polskości w Tczewie był Kościół katolicki.
Ludność Tczewa była w tym okresie w zdecydowanej większości niemieckojęzyczna. W roku 1910 z ogólnej liczby 16.894 mieszkańców językiem niemieckim jako ojczystym (w tym 195 Żydów) porozumiewało się 15.492 mieszkańców (92%), polskim 1.397 osób (8%.) W strukturze wyznaniowej katolicy stanowili ok. 57% mieszkańców miasta, ewangelicy ok. 43%.
Okres międzywojenny thumb|Kościół św. Józefa – przykład tczewskiej architektury okresu międzywojennego W 1918 r. została utworzona Rada Ludowa, przejmując nieoficjalnie władzę z rąk niemieckich. Rada przygotowała też mieszkańców Tczewa do uroczystego, oficjalnego przekazania miasta oddziałom „Błękitnej Armii” generała Józefa Hallera. W 1919 r. ukazała się polska gazeta „Dziennik Tczewski”. Dzień powrotu do Polski był bliski. Z wielką serdecznością ludność polska witała 30 stycznia 1920 żołnierzy „Błękitnej Armii” w Tczewie. Przed gmachem starostwa powitano żołnierzy chlebem i solą. Okolicznościowe przemówienie wygłosił pierwszy po wyzwoleniu starosta polski Maksymilian Arczyński.